Werkethos in het Mouridisme
De relatie tussen Mouridisme en arbeid wordt in ongeveer elk artikel over de broederschap gelegd. Een goede aanleiding dus om die relatie eens nader te bekijken.

Met name in vroege studies van het Mouridisme wordt op rol van arbeid bijzonder veel nadruk gelegd. Dat gegeven wordt dan ook in elke volgende studie weer opgedist. Werken is een vorm van bidden is daarin een veel gebruikte uitspraak. Uit meer recente studies blijkt dat de rol van arbeid wat anders ligt dan aanvankelijk werd aangenomen.

De Franse koloniale archieven hebben veel aandacht voor het werk dat de Mouriden in Senegal verrichten. Deze franstalige archieven zijn zonder twijfel de meest gebruikte bronnen voor onderzoek naar het Mouridisme. Vooral ook omdat door westerse onderzoekers over het algemeen meer waarde wordt gehecht aan geschreven berichten, dit wordt zeker geprefereerd boven mondelinge overlevering.

Wie goed kijkt naar het tijdsbeeld en de ommezwaai in de houding van de Fransen (van zeer fel anti-islamitisch naar redelijk positief als het gaat om het economische nut van de Mouriden) onder de loep neemt, zal niet verbaast zijn dat het zo belangrijke economische belang (pindateelt) de meeste aandacht krijgt. Religieuze dimensies en achterliggende filosofieën waren voor de Fransen niet van belang en krijgen dus nauwelijks aandacht.

Natuurlijk is het zo dat de Mouriden in de eerste jaren van het bestaan van de broederschap zich in een vijandige omgeving bevonden (anti-islam politiek van de Fransen, Jihad strijd) en dus een economische autonomie moesten nastreven om te kunnen overleven. Werk speelde dus om praktische redenen wel degelijk een belangrijke rol.
Het is dus goed de werken en lessen van Bamba een wat meer onder de loep te nemen en eens vanuit dat perspectief naar de werkethos van de Mouriden te kijken. Hieruit valt op te maken dat geen bijzondere rol is weggelegd voor werk, in ieder geval niet meer dan dat de Koran en de hadith doen.

§ het geven van een voorbeeld aan zijn volgelingen
§ het opzetten van een onderwijssysteem dat er op gericht is de waarden van de broederschap te behouden en te verspreiden
In een van zijn gedichten beschrijft hij de waarden van het Mouridisme als volgt: 'de oprechte Mouride geeft zich over aan God, houdt van zijn Cheikh en helpt zijn gemeenschap'. Met name dit laatste punt slaat op werk.

Wel is er in de filosofie van het Mouridisme een belangrijke rol weggelegd voor actieve deelname aan het leven op aarde. Velen associëren soefisme met het leiden van een teruggetrokken en geïsoleerd leven dat in teken staat van de relatie met God. Amadou Bamba wilde juist een voorbeeld/gids voor zijn volgelingen zijn. Deelnemen aan het aardse leven is volgens hem een voorwaarde voor een Soefi-gids. Hij stelde zich daarbij een tweetal doelen:
	Door in het leven te staan kon hij het voorbeeld geven aan zijn volgelingen
	het opzetten van een onderwijssysteem dat er op gericht is de waarden van de broederschap te behouden en te verspreiden
Bamba lichtte het een en ander toe in een toespraak na een gebed in Diourbel: 'Op de dag des oordeels zullen drie dingen bewijzen dat ik mijn taak als gids heb vervult. Ten eerste heb ik boeken geschreven voor jullie onderwijs, ten tweede heb ik mijn leven als voorbeeld voor jullie ogen doorgebracht en ten derde heb ik jullie met het mondelinge woord onderwezen'. Hij legt dus vooral sterk de nadruk op het verwerven van kennis en met die kennis tot handelen over te gaan. Wetenschap en actie zijn de speerpunten van zijn pedagogie. Deze levenslange educatie is in 3 stappen verdeeld:

	taalim of instructie het klassieke Koran onderwijs aan kinderen en het onderwijzen van islamitische wetenschappen aan volwassenen.
	tarbiyya of educatie van het karakter hier ligt de nadruk op collectief werk en handenarbeid, dit om gelijkheid te creëren tussen de voormalige heersende klasse en de lagere klassen. Ter bestrijding van overmatige trots, gierigheid en luiheid
	tarqiyya of levensleertijd Dit niveau wordt slechts door een kleine groep begaafde talibé bereikt. Zij zijn in staat hun ziel te verheffen boven het materiele bestaan en vormen de leiders van de gemeenschap.

Dus nederigheid, educatie en arbeid zijn basisinstrumenten voor de karaktervorming van de talibé. Maar voor Bamba heeft werk voornamelijk een filosofische betekenis die verder gaat dan fysieke arbeid met als doel het verwerven van een inkomen. Hij gebruikt in zijn teksten dan ook steevast de Arabische term Khidma, wat 'ten dienste van iemand staan' betekent. Hij gebruikt dus niet de term Amal (arbeid).

Werk geeft een concrete invulling aan de verhouding tussen Marabout en talibé waarin de laatste zich geheel ten dienste stelt. En het is niet alleen de talibé die Khidma uitvoert (in de vorm van bijvoorbeeld fysieke arbeid) maar ook Amadou Bamba deed Khidma in de vorm van het schrijven van boeken en onderwijzen. Maar ook het geven van aalmoezen of het bijdragen aan projecten van de broederschap worden als Khidma gezien.

Duidelijk is dat werk (khidma) en studie (wetenschap) een belangrijk gegeven zijn in het Mouridisme, of zoal Bamba het stelde: Wetenschap en Werk zijn de zekerste weg naar geluk.

onderwerpen overzicht >>